Hac ve Umre Terimleri Sözlüğü

Bu kutsal yolculuğa çıkmadan önce bilmeniz gereken önemli terimleri sizler için derledik.

Mekanlar ve Kutsal Bölgeler

• Beyt-i Mamur: Meleklerin Kâbe’si olarak da bilinen, gökyüzünde, yeryüzündeki Kâbe’nin hizasında bulunduğu rivayet edilen kutsal mekân.
• Mescid-i Haram: Kâbe-i Muazzama’nın içinde yer aldığı, Mekke’nin merkezindeki kutsal cami.
• Hatim (Hicr-i İsmail): Kâbe’nin kuzeyinde yer alan, yarım daire şeklindeki alçak duvar. Bu bölüm Kâbe’den sayıldığı için, tavaf bu duvarın dışından yapılır.
• Hacer-i Esved: Kâbe’nin güneydoğu köşesinde yer alan kutsal siyah taş. Cennetten geldiğine inanılır ve aslen beyaz iken günahkârların dokunuşları nedeniyle karardığı rivayet edilir.
• Mültezem: Hacer-i Esved’in bulunduğu köşe ile Kâbe Kapısı arasındaki yaklaşık iki metrelik kısım. Duaların kabul olduğu yerlerden biri kabul edilir.
• Makam-ı İbrahim: Hz. İbrahim’in (a.s.) Kâbe’yi inşa ederken üzerine bastığı ve ayak izlerinin bulunduğu mübarek taş.
• Mizab-ı Rahme: Kâbe’nin çatısından Hatim bölümüne su akıtan altın oluk.
• Zemzem: Hz. İsmail (a.s.) ve annesi Hacer’in imdadına yetişen, Cebrail’in (a.s.) ayağını yere vurmasıyla çıkan mübarek su kaynağı.
• Safa ve Merve: Mescid-i Haram’ın doğusunda yer alan ve sa’y ibadetinin yapıldığı iki tepe.
• Arafat: Mekke’nin güneydoğusunda, haccın en önemli rükünlerinden biri olan vakfenin yapıldığı kutsal mekân.
• Müzdelife: Mina ile Arafat arasında, Harem sınırları içinde yer alan ve gece vakfesinin yapıldığı bölge.
• Meş’ar-i Haram: Müzdelife’deki Kuzah Tepesi.
• Mina: Harem sınırları içinde, şeytan taşlama (remy-i cimar) ve kurban kesme gibi hac menasiklerinin yapıldığı bölge.
• Cemre: Şeytan taşlamada kullanılan ufak taş yığını. Mina’da bulunan üç cemre (Cemre-i Ula, Cemre-i Vusta, Cemre-i Akabe) halk arasında “küçük şeytan, orta şeytan, büyük şeytan” olarak bilinir.
• Harem: Mekke-i Mükerreme ve çevresini kapsayan, sınırları belirlenmiş kutsal bölge. Bu bölgede avlanmak, bitki kesmek gibi bazı eylemler yasaktır.
• Hill: Harem ile Mikat sınırları arasında kalan bölge.
• Mikat: İhrama girme sınırı. Bu sınırları ihramsız geçmek caiz değildir.

Hac ve Umre Çeşitleri ve İbadetleri

• Hac: Belirli mekânların, belirli zamanda, belirli fiillerle ziyaret edilmesi ibadetidir.
• Hacc-ı İfrad: Sadece hac niyetiyle yapılan ibadettir.
• Hacc-ı Temettü: Aynı yılın hac aylarında önce umre, ardından ayrı bir ihramla hac yapmaktır.
• Hacc-ı Kıran: Tek bir ihramla hem umre hem de hac ibadetini peş peşe yapmaktır.
• Hac Ayları: Şevval, Zilkade ve Zilhicce’nin ilk on gününü kapsayan kutsal zaman dilimi.
• Menasik-i Hac: Haccın farz, vacip ve sünnetlerini içeren tüm fiilleri.
• Hacc-ı Mebrur: İnsanlara iyilikle, güzel sözle ve günahlardan kaçınarak yapılan, Allah katında makbul sayılan hac.
• Umre: İhramlı olarak Kâbe’yi tavaf etmek ve Safa ile Merve arasında sa’y yapmaktır.
• İhram: Hac veya umreye niyet ederek belirli yasaklara girmektir.
• İzar: Hacda belden aşağıya sarılan ihram örtüsü.
• Rida: Omuzlardan örtülen ihram örtüsü.
• Şavt: Kâbe’nin etrafında bir defa dönmek.
• Tavaf: Kâbe’nin etrafında yedi şavt yaparak dönmektir.
• Tavaf-ı Kudüm: Mekke’ye varışta yapılan, Mekke dışından gelenler için sünnet olan tavaf.
• Tavaf-ı İfaza (Ziyaret Tavafı): Arafat’tan dönüşte yapılan, haccın farzı olan tavaf.
• Tavaf-ı Sader (Veda Tavafı): Mekke’den ayrılırken yapılan, Mekke dışından gelenler için vacip olan son tavaf.
• Izdıba: Hacda sa’y yapılan tavafın ilk üç şavtında, ihramın sağ omuzdan geçirilip sol omuz üzerine alınmasıdır.
• İstilam: Tavafa başlarken ve her şavtta Hacer-i Esved’i elle veya işaretle selamlamaktır.
• Remel: Tavafın ilk üç şavtında erkeklerin omuzlarını silkerek hızlı adımlarla yürümesi.
• Sa’y: Safa ve Merve tepeleri arasında yedi defa gidip gelme ibadetidir.
• Hervele: Sa’y sırasında erkeklerin iki yeşil direk arasında koşması.
• Vakfe: Arefe günü Arafat’ta bulunmak ve belirli bir vakitte Müzdelife’de bulunmaktır.
• Remy-i Cimar: Mina’da cemrelere küçük taşlar atma ibadeti.

Cezalar ve Kavramlar

• Hedy: Hac ile ilgili olarak Harem bölgesinde kesilen kurban.
• Udhiyye: Kurban Bayramı’nda kesilmesi vacip olan kurban.
• Cinayet: Hac ibadeti sırasında cezayı gerektiren hata veya davranış.
• Dem: Koyun veya keçi cinsinden kesilen ceza kurbanı.
• Bedene: Deve veya sığır cinsinden kesilen ceza kurbanı.
• Mekki: Mikat sınırları içinde ikamet edenler.
• Afaki: Mikat sınırları dışından gelerek Mekke’ye girenler.
• Eyyam-ı Teşrik: Zilhicce ayının 11, 12 ve 13. günleri.

Zikirler ve Dualar

• Telbiye: İhrama girerken ve hac süresince okunan, Allah’ın davetine icabeti ifade eden sözlerdir: “Lebbeyk. Allahümme lebbeyk. Lebbeyke la şerike leke lebbeyk. innel-hamde vennimeteleke vel-mulk. La şerike lek.”
• Tehlil: Tevhidi (Allah’ın birliğini) ifade eden söz: “La ilahe illa’llahu vahdehu la şerike leh, lehu’l-mulku ve lehu’l-hamdu ve huve ala kulli şey’in kadir.”
• Temcid: Allah’ı yüceltme ve O’na sığınma ifadesi: “La havle vela kuvvete illa billahi’l-aliyyi’l-azim.”